Afscheid aartsbisschop

Mor Julius Jeshu' Çiçek

Op 29 oktober overleed Mor Julius Jeshu’ Çiçek, aartsbisschop van de Syrisch-Orthodoxe Kerk van Antiochië. Hij leidde sinds 1977 het diocees Midden Europa en de Benelux. Op zaterdag 11 november werd hij bijgezet in de crypte van de kerk van het klooster Mor Ephrem in Glane (bij Enschede). Op verzoek van de Synode vertegenwoordigde ds Ynte de Groot bij deze gelegenheid de Protestantse Kerk in Nederland. Hieronder zijn verslag

De uitvaart was een bijzondere gebeurtenis en dat niet alleen omdat de aartsbisschop zittend is bijgezet, al was dat vermoedelijk een van de redenen dat het gebeuren nogal wat aandacht kreeg in de media. Het bijzondere was ook gelegen in de grote toeloop van de Syrisch-Orthodoxe gemeenschap vanuit heel West Europa. Er waren zo´n 15000 mensen bijeen. Daarnaast waren veel collega-bisschoppen van de overledene naar Glane gekomen. Natuurlijk uit Syrië, Turkije, Libanon, Israël en Irak, waar de wortels van deze Kerk liggen, maar ook uit de Verenigde Staten, Canada, Zweden en Duitsland. Want de Syrisch-Orthodoxe Kerk is inmiddels van het Middenoosten uitgewaaierd over de hele westerse wereld. Er waren zelfs bisschoppen uit India, want ook daar zijn enkele miljoenen (!) gelovigen die leven met de Syrisch-Orthodoxe traditie. Ook de Patriarch, het hoofd van de Syrisch-Orthodoxe Kerk was uit Damascus overgekomen.

De eerste keer dat ik aartsbisschop Çiçek ontmoette was in het begin van 1999. Ik bezocht toen het klooster in Glane ter voorbereiding op mijn studieverlof in zuidoost Turkije later dat jaar. In 2000 brachten wij met een groep gemeenteleden uit De Fontein een bezoek aan het klooster in het kader van een serie leerhuisbijeenkomsten. We werden toen hartelijk ontvangen door de monniken van het klooster en kregen ook bisschop Çiçek te spreken. Een van ons vroeg wat het verschil was tussen de Russisch- en de Syrisch-Orthodoxe Kerk. “Duizend jaar” antwoordde de bisschop droogjes. Het tekende zijn trots op de rijke en oeroude traditie van zijn kerk.

De rijkdom van die traditie bleek ook volop in de uitvaartdienst. Er klonken de hypnotiserende Aramese gezangen die me op de een of andere manier ontroeren, al versta ik slechts losse woorden als Kyrie-eleison, Barekhmore, Halleluiah en Amin. Er was wierook, er waren kaarsen, ruisende gewaden en instrumenten die het ruisen van de vleugels van de engelen verbeelden. Er werd ook in vele talen uit de bijbel gelezen. Uiteraard in het Aramees door de Patriarch, maar ook in het Duits door een koptische bisschop en in het Nederlands door kardinaal Simonis en door mijzelf.

De overleden aartsbisschop zat gedurende de hele dienst op de zetel waarop hij later is bijgezet. Als dienaar van Christus had hij zijn diocees geregeerd en nu mag hij tronen bij de Levende. Zoals wij protestanten met Gezang 485 zingen:
O Christus, wees geprezen! / Gij hebt ons vrij gemaakt
om nooit meer arm te wezen, / weerloos en zwak en naakt.
Gij hebt ons uitverkoren / om, aan Uzelf gelijk,
als koningen herboren / te heersen in uw rijk.”

Een indrukwekkend moment brak aan toen monniken de bisschop van het schip naar het koor van de kerk droegen. Eerst met het gezicht naar het oosten. “Vaarwel, heilig altaar, heilige kerk, heilige bisschoppen” zong de Patriarch in naam van de gestorvene. “Ga in vrede, gezegende vader” zongen de priesters en diakenen ten antwoord. Vervolgens werd hij met het gezicht naar het westen, noorden en zuiden gekeerd. “Vaarwel diakenen, vaarwel geliefden en vrienden, vaarwel klooster, stad, gelovigen, medestervelingen…” En telkens was het antwoord “Ga in vrede..”

Na een laatste zalving en zegening door de Patriarch werd de dienst besloten en meteen werden de officiële gasten naar een grote tent geleid voor een warme lunch. Voor het eerst in mijn ambtelijke loopbaan at ik in toga een schnitzeltje en het lukte om niet op mijn befje te morsen. Zoals dat gaat was het vervolgens een hartelijk weerzien met vele bekenden - mensen uit Beiroet, Homs, Mardin, Damascus, Qamishli en Tur Abdin. Helaas was het bisschop Matta Roham, die ons in juni in Groningen had bezocht, niet gelukt om zich vrij te maken. Hij volgde de dienst in Syrië via de TV.

Na de maaltijd vond in het bijzijn van de Patriarch, de bisschoppen, de monniken van het klooster Mor Ephrem en de naaste familie van bisschop Çiçek de feitelijke bijzetting plaats.
Maar toen waren veel belangstellenden al weer op weg naar huis. Gesterkt door de rijkdom van de liturgie en elkaars gezelschap, benieuwd naar wie de nieuwe aartsbisschop zal worden, maar ook bedroefd om het heengaan van een man die de Syrisch-Orthodoxe gemeenschap in dit deel van de wereld lange tijd een gezicht heeft gegeven.

Van 9 tot 23 mei 2006 leidt ds Ynte de Groot een reis naar Syrië en Turkije, waar de wortels van de Syrisch-Orthodoxe Kerk liggen. Informatie daarover op www.ynte.nl of op papier via 050-3124619.