De Arabieren: een geschiedenis

‘De Arabieren. Een geschiedenis’ beschrijft de Arabische volkeren vanaf de Ottomaanse overheersing (begin 16e eeuw) tot aan vandaag. Eugene Rogan1 is niet de eerste die de complexe geschiedenis van het Midden Oosten in beeld probeert te krijgen. Bijzonder is wel de invalshoek die hij kiest: hij gebruikt veel dagboeken en memoires van bekende en onbekende personen, zodat zijn boek de grote en de kleine geschiedenis mooi met elkaar vervlecht. Het beeld dat je zo te zien krijgt stemt niet vrolijk. De geschiedenis van de Arabieren is de geschiedenis van hun overheersing door vreemde mogendheden, met alle frustratie en gevoel van machteloosheid die dat met zich meebrengt – en die nog steeds voelbaar is in het Midden Oosten

Toen het Ottomaanse rijk instortte kwamen de Fransen en de Britten met een verdeel en heers politiek. Het Midden-Oosten werd feitelijk opgedeeld om Europese strategische en handelsbelangen veilig te stellen. In de tijd van de Koude Oorlog werd de Arabische wereld een belangrijk strijdtoneel. En tot op vandaag bemoeit de westerse wereld zich met de regio vanwege de oliebelangen die het er heeft. De teneur van het boek is, kortom, dat de Arabieren lang onder het juk van buitenlandse machten hebben moeten leven.

Deze nadruk op de buitenlandse bemoeienis is verhelderend en verklaart veel van de negatieve gevoelens die in het Midden Oosten tegenover het Westen leven. Maar het beeld lijkt ook eenzijdig en roept vragen op. Kunnen de Arabische landen hun achterstand en gewelddadige politieke cultuur echt alleen maar aan buitenlandse machten wijten? De Ottomanen hadden al te maken met lokale leiders, die eigen economische en territoriale belangen bevochten, niet zelden over de rug van de lokale bevolking. En wat te denken van de soms gewelddadige rivaliteit tussen islamitische stromingen, de bloedige burgeroorlog in Algerije, de oorlog tussen Irak en Iran, de agressie van Irak tegen Koeweit, de dictatoriale regimes in Libië, Iran en Syrië? Allemaal de schuld van buitenlandse overheersing of inmenging?

Lastig aan het boek is ook, dat Rogan niet definieert wat Arabieren zijn. Vormen zij één volk met een zekere mate van eenheid in geschiedenis, taal en religie? Maar hoe zit het met de bevolking van Iran? Zij zijn moslim, maar spreken geen Arabisch. Egyptenaren spreken Arabisch en zijn in meerderheid moslim. Maar de 10% christelijke Kopten, die in hun kerktaal de laatste resten van het voor-Arabische Egyptisch bewaren. Je kunt ze moeilijk Arabieren noemen, maar het zijn wel degelijk Egyptenaren. Vergelijkbare vragen zijn er te stellen rond Nubiërs, Berbers en Koerden en misschien nog wel andere groepen. Al met al: toch een uiterst informatief boek, levendig en boeiend geschreven.

1Eugene Rogan is historicus aan de universiteit van Oxford. Hij groeide op in Beirut en Cairo en is gespecialiseerd in het Midden-Oosten van de 19e en 20e eeuw.

De Arabieren: een geschiedenis, Eugene Rogan, De Bezige Bij 2010, ISBN 2010, 978 90 234 5640 7