Hemelvaart - ds Ynte de Groot

Hemelvaart is een kerkelijk feest waarbij ons moderne we­reld­beeld ons behoorlijk voor de voeten kan lopen. De hemel is geen begrip meer dat vanzelf spreekt. Als we ons bij het woord hemel al iets voor kunnen stellen, dan is het in elk geval iets gees­telijks. Wij kunnen ons bij de hemel nauwelijks nog iets ruimtelijks voor­stellen - laat staan dat het een plaats zou zijn waar Jezus met huid en haar op wonder­baarlijke wijze naar toe zou zijn gegaan. We hebben met Hemelvaart niet meer in handen dan het verhaal uit Handelingen 1. Eigen­lijk moet je meer bijbelverhalen lezen om greep te krijgen op de boodschap die Lucas met dit verhaal wil overbrengen, want het zit vol verwij­zingen en bijbelse motieven.

Allereerst klinken in het verhaal motieven uit de Psalmen door. Bij voorbeeld Psalm 47: 6vv

God is opgevaren onder gejuich,

de Here onder bazuingeschal.

Psalmzingt Gode, psalmzingt,

psalmzingt onze Koning, psalmzingt!

Want God is de Koning der ganse aarde,

psalmzingt met een kunstig lied.

God regeert over de volken,

God is gezeten op zijn heilige troon.

of Psalm 68: 19v

Gij zijt opgevaren naar den hoge; Gij hebt gevangenen meegevoerd;

Gij hebt gaven in ontvangst genomen onder de mensen,

ja ook van weerspannigen - om daar te wonen, o Here God.

Geprezen zij de Here.

Dag aan dag draagt Hij ons; die God is ons heil.

Anders gezegd: de Opgestane, krijgt in Handelingen 1 trekken van de Heer, de God van Israël. Die immers schrijdt over de wolken als heerser over alle vijandelijke doodsmacht.

Maar er worden vooral verhalen opgeroepen. Bij voorbeeld dat van de hemelvaart van Elia

“En, terwijl zij voortgingen, al wandelende en sprekende,zie, een vurige wagen en vurige paarden! en die maakten scheiding tussen hen beiden. Alzo voer Elia in een storm ten hemel. En Elisa zag het en riep uit: Mijn vader, mijn vader! Wagens en ruiters van Israel! En hij zag hem niet meer. Toen greep hij zijn klederen en scheurde ze in twee stukken. Daarop raapte hij de mantel van Elia op, die van hem afgevallen was, keerde terug en ging aan de oever van de Jordaan staan. En hij nam de mantel van Elia, die van hem afgevallen was, sloeg op het water, en riep: Waar is de Here, de God van Elia, ja Hij? Hij sloeg op het water en dit verdeelde zich herwaarts en derwaarts, zodat Elisa kon oversteken. De profeten van Jericho, die op enige afstand stonden, zagen hem en zeiden: De geest van Elia rust op Elisa. En zij kwamen hem tegemoet en bogen zich voor hem ter aarde.” (II Kon 2: 11-15)

Dit prachtige verhaal geeft antwoord op de vraag hoe de inspirerende figuur van Elia ook ná zijn optreden kan blijven voortleven voor de mensen; hoe de kracht die van hem uitging werkzaam blijft in Israël. Evenzo geven de verhalen van Hemelvaart en Pinksteren aan (want die kun je toch maar het beste in één oogopslag lezen) hoe datgene wat in Jezus op aarde gestalte kreeg voortgaat en niet tot stilstand komt. Bij Elia is het Elisa die de profetenmantel krijgt overgedragen. In Handelingen zijn het eerst de Twaalf en later de tallozen die tot geloof komen die het werk van Jezus voortzetten.

Handelingen 1 verwijst ook naar verhalen van de Uittocht. B.v. naar Exodus 19 en Exodus 34 waar Mozes de stenen tafelen met de Tien Woorden ontvangt. Lucas neemt allerlei elementen uit deze verhalen over: de berg, de veertig dagen, de wolk. Lucas zegt er als het ware mee: zoals de Heer zijn volk in de woestijn voorging 'in wolk en vuur' (Exodus 14: 19vv) zo gaat Hij nu de Gemeente voor in de wolk van Hemelvaart en het vuur van Pinksteren. Gezang 225 speelt prachtig met deze beelden!

Ook is er een nauwe samenhang tussen het verhaal van Hemel­vaart en het verhaal van de ver­heerlijking op de berg uit Lucas 9. In beide verhalen een berg, twee mannen in witte klederen en een wolk die uiteindelijk de aanblik verhult. De twee mannen van Lucas 9 worden geïdentificeerd als Mozes en Elia. Naar mijn overtuiging zijn zij het ook die verschijnen in Lucas’ versie van het verhaal van het lege graf (Lucas 24). De drie verhalen vertellen zo elk op hun eigen wijze het zelfde: Wie Jezus voor ons is, wat zijn dood en opstanding betekent, dat leert de Gemeente van Mozes en Elia, uit de Schriften van Israël.

Waarom deze opsomming? Voor mij worden er twee dingen duidelijk mee. Het eerste is dat het verhaal van Hemelvaart geen bizarre zwerfsteen is, die min of meer per ongeluk in het Nieuwe Testament terecht is gekomen. Wát het verhaal ook betekent en wil zeggen, het gaat om oerbijbelse motieven. Als het uiteindelijk niet lukt om uit de voeten te kunnen met het verhaal van Hemelvaart, dan zullen véél verhalen ver van ons af blijven staan.

Het tweede is – en dat moet echt in één adem met het vorige worden gezegd - dat je van Hemelvaart geen geïsoleerd 'heilsfeit' kunt maken. Daarom is het een beetje jammer dat het 'opgevaren ten hemel' zo los in de apostolische geloofsbelijdenis terecht is gekomen. Het leidt er soms zelfs toe dat mensen elkaar de maat gaan nemen. Het geloof in de hemelvaart wordt dan een toetssteen voor rechtzinnigheid. Ik meen dat je hemelvaart alleen zinvol kunt verstaan als je het geheel van de Schriften, het geheel van het geloof erbij betrekt.

Lucas vertelt de verhalen van Hemelvaart en Pinksteren om duidelijk te maken wat de betekenis van Pasen is. Hij wil duidelijk maken hoe de Opstanding een nieuwe wending geeft aan de geschiedenis van God met de mensen. In de opstanding van Christus worden de verhoudingen tussen God en de mensen en tussen de mensen onderling zoals ze bedoeld zijn. In de Opstanding zijn God en de mensen voorgoed met elkaar verbonden.

Hemelvaart belicht dat van de ene kant: één van ons, Jezus de mens bij uitstek, heeft een plaats bij God. In Hem heeft God ons allen voortdurend voor ogen. Hemel en aarde zijn in Christus verbonden. Pinksteren belicht deze nieuwe band tussen hemel en aarde van de andere kant: God heeft met zijn Geest een plaats ingenomen onder de mensen, opdat wij Hem nooit zullen vergeten en zullen leven in het licht van zijn beloften.

Zo wordt sedert de Opstanding van Christus hier op aarde gebouwd aan dezelfde toekomst waarop ook de hemel gericht is. In de hemel en op de aarde heerst zo een hoopvolle en solidaire bedrijvigheid die tot iets leiden zal. Zo zal zijn koninkrijk komen. Zo zal zijn wil op aarde geschieden, zoals die nu al gedaan wordt in de hemelen.