Het vergeten Christendom van Philip Jenkins

Nadat zelfs het Dagblad van het Noorden erover schreef, is het tijd om ook in Kerk in Stad aandacht te vragen voor een boeiend en uiterst leesbaar boek. Het informeert niet alleen over een belangrijk deel van de kerkgeschiedenis, maar is ook nog eens actueel. Een illustratie:

“Tot nu toe overleven christenen in het Midden-Oosten, maar hun enorme terugval in aantal en invloed gedurende de laatste eeuw is verbijsterend en alleen een rasoptimist zal voorspellen dat het proces van neergang is beëindigd. De meest kwetsbare groepen zijn die in Syrië, dat sinds het drama in Irak een toevluchtsoord is voor duizenden christelijke vluchtelingen. Elke verandering in het regime kan maar zo tot eenzelfde radicale islamisering als in Irak leiden, met vergelijkbare verschrikkelijke gevolgen voor minderheden. Cynische waarnemers hopen dat in Syrië democratie en meerderheidsbestuur komen, maar niet tijdens hun leven. Binnen twee decennia zou Egypte een islamistisch bewind kunnen hebben, dat de overgebleven Kopten dwingt te kiezen tussen massaal vertrek of bekering.”

Dit is dus geen beschrijving van de gevolgen van de recente omwentelingen in de Arabische wereld, maar Jenkins’ analyse uit 2008.

Bij de geschiedenis van het christendom denken velen aan de kerk van Rome, of aan Luther en Calvijn. “Het vergeten christendom” wil onze kijk op de kerkgeschiedenis bijstellen. Want het zwaartepunt van het christendom heeft eeuwenlang in het Oosten gelegen. Lang voor het christendom de Lage Landen bereikte bloeide in het Midden-Oosten een christelijke wereld met vertakkingen tot in China en India.

Symbolische kaart van de wereld (Heinrich Bunting 1581). Niet Europa is het middelpunt van de wereld, maar Jeruzalem. In het licht van Jenkins'boek is de plaats die Azie en Afrika hebben zo gek nog niet

 

Aan deze bloei kwam met de komst van de islam geen einde. Christenen konden de eerste eeuwen van de islamitische geschiedenis een redelijk zelfstandig bestaan leiden. Aan de hoven waren zij zelfs veelgevraagde docenten, die de islam in contact brachten met de Griekse klassieken.

De ineenstorting begon pas in de 13e en 14e eeuw, toen de Mongolen plunderend en moordend het Midden-Oosten binnenvielen. Zij waren oppervlakkig met het christendom in aanraking geweest en noemden zich soms ook christen. Vanaf dat moment keerde de islam zich vaak gewelddadig tegen de christelijke ‘verraders’ in hun midden.

Jenkins beschrijft de gecompliceerde verhouding christendom-islam genuanceerd en helder. Hij probeert ook te verklaren waarom sommige kerken (b.v. die in het huidige Lybië) snel verdampten, terwijl andere (zoals de Koptische kerk in Egypte) wel standhielden. Het geeft aanleiding tot boeiende beschouwingen over ontwikkelingen in de kerken van nu in West-Europa.

Philip Jenkins is hoogleraar Geesteswetenschappen aan de Pennsylvania State University

Engels: The lost history of Christianity, New York 2008, ISBN 9780061472800

Nederlands: Het vergeten Christendom, Amsterdam 2011, ISBN: 9789046810422