De Kerkorde is uit!

De definitieve versie van de Kerkorde van de Protestantse Kerk in Nederland is verschenen: in twee boekjes van samen maar liefst 480 bladzijden. Toegegeven: geen nieuws dat het doorsnee kerklid naar de boekwinkel zal doen snellen, maar het ís een gebeurtenis van betekenis.

Mijlpaal

Zeker wie een tijdje van dichtbij getuige is geweest van het ontstaan van deze kerkorde zal het verschijnen zien als een mijlpaal. In mijn boekenkast staat de eerste gestencilde versie uit 1992. Als synodelid was ik toen onder de indruk van de zorgvuldigheid waarmee de tekst was opgesteld. Ik herinner me de allereerste, soms felle debatten over de voors en tegens van het ontwerp. Sindsdien is tien jaar aan de teksten geschaafd. En aan de bij de kerkorde behorende ordinanties, overgangsbepalingen en generale regelingen. Er is gedebatteerd door synodes en commentaar geleverd door kerkenraden en classes. Over tal van details zijn kerkpolitieke en theologische compromissen gesloten. Nu is hij dan af.

Wat staat er in die bijna 500 bladzijden?

Eerst komt de Kerkorde in eigenlijke zin. Veertien bladzijden met zogenaamde ‘grondleggende artikelen’. Zij vormen de grondwet van de toekomstige Protestantse Kerk in Nederland. De Kerkorde gaat niet over de spelregels voor het kerkelijk leven, maar is meer een beginselverklaring. Dan volgen de Ordinanties. Zij zijn te vergelijken met wetten. De principes van de Kerkorde worden erin vertaald in regels. Het derde deel wordt gevormd door de Generale regelingen. Hierin worden allerlei zaken praktisch nader uitgewerkt. Dit zijn als het ware de ‘algemene maatregelen van bestuur’. Tot slot zijn er de Overgangsbepalingen: die moeten de kerk van de drie afzonderlijke kerkordes naar de nieuwe gezamenlijke regels loodsen.

Een voorbeeld: de eredienst

De Kerkorde stelt het principe: 'de kerk viert de dag des Heren' (Art VII lid 3). In Ordinantie 5 over de Eredienst wordt geregeld hoe het op zondag zit met de verantwoordelijkheid van de kerkenraad, de predikant en de kerkmusicus. In de Generale regelingen worden zaken geregeld rond het preekconsent en rond de rechtspositie van kerkmusici. In de Overgangsbepalingen tot slot staat hoe de bevoegdheid van de (hervormde) predikanten om het preekrooster vast te stellen wordt overgedragen aan de kerkenraad.

Ineenvlechting, …

Deze kerkorde is geen vernieuwende kerkorde, maar het resultaat van het ineenvlechten van drie oude. Er is gepoogd om datgene wat voor de afzonderlijke kerken van groot belang was in te brengen in het geheel. Typisch Hervormd is bij voorbeeld het belijdende karakter van de kerkorde en de nauwe samenhang tussen de landelijke kerk en de plaatselijke gemeente. Echt Gereformeerd is het sterke accent op de plaatselijke gemeente en de nadruk op vragen van gemeenteopbouw. De Lutherse inbreng is terug te vinden in de manier waarop over het ambt wordt gesproken en waarop in het spreken over de kerk de genade voorop gesteld wordt.

… (nog) geen vernieuwing

Zij die hoopten dat deze kerkorde nieuw elan in het kerkelijk leven zou brengen zijn waarschijnlijk teleurgesteld. Maar ik denk dat het té ingrijpend zou zijn geweest om het – toch al moeilijke – proces van kerkvereniging te combineren met dat van kerkvernieuwing, hoe nodig dat op zichzelf ook kan zijn. Met het pakket dat nu is verschenen is in elk geval een hechte juridische basis gelegd voor de aanstaande vereniging. Een uitgangspunt op basis waarvan kerk en gemeente het kerkelijk leven ook naar de toekomst toe steeds nieuw gestalte kunnen geven.

Ynte de Groot

ds Ynte de Groot zal komend seizoen drie leerhuisavonden geven over de Kerkorde van de PKN