Kerken passief over rechten moslims?

OPEN BRIEF aan burgemeester Wallage

Geachte burgemeester,

Op 6 januari was u een gewaardeerde gast bij de feestelijke bijeenkomst waarin de hervormde gemeente en de gereformeerde kerk van Groningen fuseerden. U sprak daarbij over de verhouding tussen kerk en staat. U deed dat met verve en op uitdagende wijze. Het had u verbaasd, dat de recente uithalen van politici tegen moslims zo weinig reactie uit de kerken had opgeroepen. Letterlijk zei u: “Als ministers moslims in feite het recht op een eigen school ontnemen, terwijl de vrijheid van onderwijs in onze grondwet staat, dan had ik verwacht dat men in kerkelijke kring (…) actiever voor moslims in de bres was gesprongen.” Graag wil ik proberen de toegeworpen handschoen op te nemen.

1

Het doet mij goed dat u als bestuurder de kerk als bondgenoot ziet in het waken over waarden die de grondslag vormen van de Nederlandse samenleving. In de regel zijn de kerken dat ook ruimhartig. Maar het is natuurlijk allereerst de taak van het openbaar bestuur om dat te doen, met name als het gaat om het bewaken van rechten die in onze grondwet verankerd liggen. Roept u niet eigenlijk de kerken te hulp om dat te doen wat de primaire verantwoordelijkheid van de overheid is: het handhaven van de wet?

2

Het is niet vanzelfsprekend dat de kerken opkomen voor het bijzonder onderwijs. Er zijn vooral in de vroegere Nederlandse Hervormde Kerk altijd stromingen geweest die pleitten voor openbaar onderwijs. De scheidslijnen tussen voor- en tegenstanders van bijzonder onderwijs lopen niet langs de grenzen van kerk en moskee. Een minder verkrampt debat hierover lijkt mij zeer te wensen.

3

In uw toespraak suggereerde u dat de kerken er het zwijgen toe doen. Het is waar dat de mening van de kerk de krant vaak niet haalt en dat maakt bescheiden. Maar dat neemt niet weg dat de synode van de Protestantse Kerk in Nederland in november een oproep deed die in de meeste kerken is voorgelezen. Een paar citaten: “Wij willen de verschillen tussen christendom en islam niet verdoezelen, nu is het echter de tijd om onze verbondenheid te onderstrepen en onze solidariteit te betonen.”

“Onze samenleving wordt gekenmerkt door het kunnen omgaan met verschillen. De emancipatie van moslims is een nieuwe uitdaging voor onze democratie. We roepen iedereen op om deze uitdaging aan te gaan. Wij zijn aan elkaar gegeven en dienen het goede voor elkaar te zoeken.”

“Wij roepen allen op de regels van onze samenleving te respecteren en anderen met respect te behandelen. Tevens roepen wij op om afstand te nemen van bedreigingen en gewelddadige uitingen tegenover andersdenkenden, en hen die hierdoor bedreigd worden te beschermen. Voor moslims en alle andere gelovigen is plaats in onze samenleving en niet pas als ze hun geloof hebben aangepast.” Aldus enkele citaten uit de oproep van de synode van onze kerk.

4

U vindt de kerken passief in het opkomen voor godsdienstige grondrechten. Maar zou het niet zo kunnen zijn dat de kerken delen in de algemeen ontstane verwarring en zorg omtrent de Islam? De ontwikkelingen in Nederland zijn toch niet helemaal los te zien van ontwikkelingen elders in de wereld? Wat gebeurt er opeens op de Molukken? Jarenlang leefden christenen en moslims er vreedzaam samen… Wat is er gaande in het Midden Oosten? Wie de statistieken ziet over de afname van het aantal christenen daar (zowel absoluut als procentueel) schrikt toch wel een beetje…

Als predikant heb ik geregeld contact met christenen die als minderheid leven in landen als Indonesië, Turkije en Syrië. Zij noemen de christenen in Europa steevast naïef in hun denken over de Islam. Zij waarschuwen, op grond van hun ervaring, dat de Islam geneigd is om de eigen normen ook op te leggen aan andersdenkenden.

Lange tijd legde ik hun waarschuwing terzijde. Ik verwachtte dat er een verlichte, Europese Islam zou ontstaan, net zoals zich in Europa een verlicht christendom heeft ontwikkeld. Maar die ontwikkeling is tot nu toe uitgebleven. De ‘gewone’ Islam in Nederland oriënteert zich meer op de cultuur van de landen waar de gelovigen oorspronkelijk vandaan komen dan op de Nederlandse samenleving. En de nieuwe varianten van de Islam die wél aan het ontstaan zijn, worden vooral gevoed door radicale stromingen, al dan niet geplukt van het internet. De ontwikkelingen - of juist het gebrek daaraan - stemmen mij in toenemende mate somber over de toekomst.

Ik wil niet meeroepen met populistische politici die de Islam als ‘het grote gevaar’ bestempelen. De doorsnee moslim in Nederland is een even loyale burger als de doorsnee christen. Maar ik wacht wel met spanning op signalen uit de moslimgemeenschap dat het ernst aan het worden is met het volop meedoen aan de Nederlandse samenleving.

Met vriendelijke groeten en hoogachting,

ds Ynte de Groot

predikant van de Protestantse gemeente te Groningen.