Pasen, Hemelvaart en Pinksteren

In de kerk zijn we vertrouwd met de opeenvolging van de kerkelijke feesten Pasen, Hemelvaart (1) en Pinksteren. Deze chronologie ontlenen we aan het boek Handelingen. Dat vertelt in hoofdstuk 1 van de Hemelvaart en in hoofdstuk 2 van het Pinksterfeest. Maar hoe staat het elders in het Nieuwe Testament ?

Paulus

De apostel Paulus staat in de tijd dichter bij Jezus dan de evangelisten. De oudste overlevering over de opstanding vinden we dan ook niet in een evangelie, maar bij Paulus. Omstreeks het jaar 55 schrijft hij in I Korintiërs 15: 3-8 “Het belangrijkste dat ik u heb doorgegeven, heb ik op mijn beurt ook weer ontvangen: dat Christus voor onze zonden is gestorven, zoals in de Schriften staat, dat hij is begraven en op de derde dag is opgewekt, zoals in de Schriften staat, en dat hij is verschenen aan Kefas en vervolgens aan de twaalf leerlingen. (…) Pas op het laatst is hij ook aan mij verschenen, aan het misbaksel dat ik was.”

Paulus doelt hier op de verschijning van Christus op weg naar Damascus. Die staat voor hem op één lijn met de verschijningen die hij uit de overlevering kent en waarover later ook de evangelisten schrijven. Voor wie Handelingen in gedachten heeft is dat opmerkelijk. Immers, de tocht van Paulus naar Damascus vond ruim na de veertigste dag na Pasen plaats. Paulus blijkt dus niet bekend met de chronologie van Handelingen. Dat kan ook niet, want Handelingen werd pas zo’n 25 jaar na deze brief geschreven.

Paulus kent wel de gedachte dat Christus na zijn kruisdood verheerlijkt bij de Vader is. In Filippenzen 2 citeert hij een hymne over de gekruisigde die door God verheven is. Maar deze verhevenheid verhindert Christus niet om aan Paulus te verschijnen.

 

Duccio di Buoninsegna “De verschijning aan de discipelen” (ca 1308/11)

 

Lucas: Pasen en Hemelvaart op dezelfde dag

Lucas vertelt in zijn evangelie ook iets anders dan hij later in Handelingen zal doen. Hij vertelt dat op de Paasdag vrouwen het graf leeg vinden, de Emmaüsgangers Jezus ontmoeten en Jezus aan de leerlingen verschijnt. Het laatste dat die dag gebeurt staat in de slotverzen van dit evangelie: “Hij nam hen mee de stad uit, tot bij Betanië. Daar hief hij zijn handen op en zegende hen. Terwijl hij hen zegende, ging hij van hen heen en werd opgenomen in de hemel.” In het evangelie is de hemelvaart dus op de Paasdag zelf en niet veertig dagen later. Bovendien speelt de hemelvaart volgens het evangelie bij Betanië. In Handelingen is de hemelvaart bij de Olijfberg.

 

Johannes: Pasen en Pinksteren op één dag

In het evangelie naar Johannes wordt het weer anders verteld. In Johannes 20: 19-22 lezen we: “Op de avond van die eerste dag van de week waren de leerlingen bij elkaar; ze hadden de deuren afgesloten, omdat ze bang waren voor de Joden. Jezus kwam in hun midden staan en zei: ‘Ik wens jullie vrede!’ Na deze woorden toonde hij hun zijn handen en zijn zijde. De leerlingen waren blij omdat ze de Heer zagen. Nog eens zei Jezus: ‘Ik wens jullie vrede! Zoals de Vader mij heeft uitgezonden, zo zend ik jullie uit.’ Na deze woorden blies hij over hen heen en zei: ‘Ontvang de heilige Geest.’” Volgens Johannes ontvangen de leerlingen de heilige Geest dus op de Paasdag zelf.

 

Handelingen: na 40 en 50 dagen

Het boek Handelingen laat Hemelvaart 40 en Pinksteren 50 dagen na Pasen spelen. De kerk heeft deze chronologie in de liturgische kalender opgenomen. Daar waren verschillende redenen voor. De eerste is denk ik een liturgische. De 40 dagen tussen Pasen en Hemelvaart zijn een soort spiegelbeeld van de veertigdagentijd vóór Pasen. Er wordt 40 dagen ingetogen naar Pasen toegeleefd en daarna wordt 40 dagen lang gevierd dat Christus de dood overwint.

Een andere reden was, dat het Pinksterfeest een bestaand joods feest was en is. Op de 50ste dag na het Pascha viert Israël het Wekenfeest. Aanvankelijk als oogstfeest, later als het feest van de verbondssluiting en de gave van de Tien Woorden bij de Sinaï.

Handelingen geeft dit feest een nieuwe invulling vanuit Christus. Met het gekerstende Pinksterfeest wordt de oogst van Pasen gevierd, de vrucht van de opstanding geplukt. Met Pinksteren wordt het Verbond gevierd, dat God in Christus met heel de mensheid sluit.

 

Pasen, Hemelvaart en Pinksteren: hemel en aarde blijvend verbonden

Hemelvaart en Pinksteren maken zo samen duidelijk wat Pasen betekent. Door de Opstanding van Christus zijn God en mens op een nieuwe wijze met elkaar verbonden. Met Hemelvaart vieren we dat één van ons, Jezus, de mens naar Gods hart, een plaats heeft bij God. Met Pinksteren vieren we dat God met zijn Geest een plaats inneemt onder de mensen. De kerk leeft vanuit deze intense verbondenheid van hemel en aarde. Zo wordt de vrucht van de Opstanding geoogst, een nieuw Verbond gevierd.

 

(1)

Eerder schreef ik in Kerk in Stad een artikel over het verhaal van Hemelvaart.

Het is hier te lezen