Trinitatis

Ik schreef in Kerk in Stad artikelen over alle kerkelijke feesten, maar nooit over Trinitatis. Dus ook al is het wat vroeg - het feest van de heilige Drieëenheid wordt de zondag na Pinksteren gevierd – dat doe ik nu alsnog.

 In mijn bijdragen breng ik graag details uit de bij de diverse feesten horende Bijbelverhalen onder uw aandacht. Vermoedelijk sloeg ik Trinitatis daarom over, want bij dit feest hoort geen Bijbelverhaal. De bijbel is nu eenmaal geen theologisch leerboek, maar een boek vol verhalen. De bijbel definieert niet hoe God is, maar vertelt in tal van verhalen wat God gedaan heeft en doet. In de bijbel worden Vader, Zoon en heilige Geest slechts tweemaal in één adem genoemd: in Matteüs 28: 19 (“… doop hen in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest”) en in II Korintiërs 13: 13 (“De genade van de Heer Jezus Christus, de liefde van God en de eenheid met de heilige Geest zij met u allen.”)

 

Is Trinitatis dus geen feest met een Bijbelverhaal, de Drieëenheid is in de loop van de tijd door gelovigen wel op tal van manieren uitgebeeld. Soms op een nogal schematisch-leerstellige manier, zoals op deze afbeelding van de Spanjaard Jeronimo Cosida (2e helft 16e eeuw) De buitenste tekst luidt: ”Vader is niet Zoon is niet H. Geest is niet Vader”. De binnenste tekst: “Vader is God, Zoon is God,  H. Geest is God”)

 

 

 

 

Meestal grepen gelovigen die probeerden het geheim van de Drieënige God uit te beelden toch terug op Bijbelse beelden en verhalen. In het Oosterse Christendom werd Genesis 18 – dat vertelt over de verschijning van God aan Abraham - het traditionele beeld van de Drieëenheid. De leer van de kerk over de Drieëenheid werd zo als het ware teruggeprojecteerd op het Oude Testament.

 

Het Westerse christendom koos vooral voorstellingen die met de dood van Jezus verbonden waren. Op dit beeld uit het midden van de 15e eeuw (Bad Wurzach) zien we de Vader met een smartelijke gelaatsuitdrukking naast de gekruisigde Zoon terwijl de Geest (gesymboliseerd door de duif) erboven vliegt.
De Vader staat hier bepaald niet als een soort regisseur buiten het lijden en sterven van de Zoon. God is met heel zijn wezen, in al zijn drie gestalten, diep geraakt door wat de mensen met Jezus hebben gedaan. Er spreekt smart en verslagenheid uit dit beeld: hoe moet het verder met een wereld die God zo wezenlijk heeft afgewezen?


Op dit schilderij van Lorenzo Lotto (Italië 1500) zijn vergelijkbare motieven te zien, maar zij dragen een heel andere boodschap uit. De Zoon is hier afgebeeld als de Opgestane. Hij is a.h.w. de afgevaardigde van de Vader en de Geest die na zijn zware taak op aarde te hebben volbracht wordt opgenomen in de heerlijkheid van de Vader en de Geest
 

 

 

 

 

In de kerk van Gamaguey (Cuba) staat deze 17e eeuwse Spaanse beeldengroep Er spreekt een visie uit op de Drieëenheid die mij aanspreekt.

Links staat de Zoon, te herkennen aan de spijkerwond in zijn hand. Helemaal rechts de Geest, herkenbaar aan de duif die op zijn borst is afgebeeld. Middenin de Vader, die een zegenend gebaar maakt.
Het bijzondere is, dat de gestalten alle drie het gezicht van Jezus hebben. De Drieëenheid – zo lijkt dit beeld te zeggen – laat zich identificeren door Jezus. God wordt gedefinieerd door de Zoon. In Jezus, in zijn woorden en daden, in zijn dood en opstanding, kunnen we God leren kennen. Jezus is de sleutel tot het begrijpen van Gods volheid, de vertaling van Gods wezen.