Door en door verwend van Theodore Dalrymple

Als ik vroeger op school straf kreeg en me daar thuis over beklaagde, kreeg ik steevast te horen: “Je zult het er wel naar gemaakt hebben”. Als vandaag de dag een leerkracht kritiek heeft op het gedrag van een scholier, is de kans groot dat er prompt een boze ouder op de stoep staat. Bijna twee derde van de leerkrachten in Engeland is wel eens door een kind beledigd of uitgescholden, en één derde krijgt te maken met fysiek geweld door leerlingen. Theodore Dalrymple, de schrijver van het kritische en tegelijk geestige boek ‘Door en door verwend’ probeert te analyseren waar het mis ging.

Dalrymple (* Londen 1949) werkte als arts onder andere in Tanzania en Zimbabwe. Maar ook als psychiater in een gevangenis en een ziekenhuis in Birmingham. Hij werd bekend door zijn boeken ‘Leven aan de onderkant’ (2004) en ‘Beschaving of wat er van over is’ (2005), waarin hij reflecteert op zijn ervaringen met patiënten in achterstandswijken.

Een belangrijke opvatting achter zijn boeken en essays is, dat allerlei ellende in de westerse wereld (huiselijk geweld, geweld jegens hulpverleners, drugsverslaving, gebroken gezinnen, criminaliteit enz.) niet zozeer het gevolg is van armoede en achterstelling, maar vooral van het feit dat mensen onvoldoende verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen leven. Door de ideologie van de verzorgingsstaat voelen mensen zich daarvan ontslagen. Zo zijn zij afhankelijk gemaakt van allerlei instituties en wordt er tegelijk een maatschappelijke onderklasse in stand gehouden. In een Afrikaanse sloppenwijk vind je daardoor soms meer waardigheid en persoonlijke beschaving dan in een gemiddelde Engelse stadswijk.

In ‘Door en door verwend’ schetst hij aan de hand van enkele sprekende voorbeelden de negatieve gevolgen van sentimentaliteit in het publieke domein. Die sentimentaliteit is – zo vermoedt Dalrymple – een gevolg van de massamedia. In een wereld die sterk is beïnvloed door massacommunicatie is de publieke uiting van emoties regel geworden. Iemand die nooit in het openbaar ontroerd raakt staat al snel als harteloos te boek. En zo neemt het gevoel het over van de rede.

Naast de boven geschetste problematiek in het onderwijs noemt hij ook de rechtspraak. Net als in Nederland hebben ook Britse slachtoffers van een misdrijf spreekrecht. Zij krijgen de gelegenheid te vertellen wat voor hen de gevolgen zijn van een misdrijf. Dalrymple is daar zeer kritisch over. Moet het vermoorden van een lieve jonge moeder of een veelbelovende arts zwaarder bestraft worden dan de moord op een onaardige oude vrijgezel? De gevolgen voor de nabestaanden zijn immers veel ingrijpender. In de praktijk blijkt dat rechters professioneel en onafhankelijk zijn en een misdaad op zijn eigen merites beoordelen. Maar wat is dan de zin van de slachtofferverklaring? Zijn strafprocessen er om misdaden te bestraffen, of zijn het therapeutische sessies?

Dalrymple laat op uiteenlopende terreinen zien wat – naar zijn oordeel – de perverse gevolgen zijn wanneer we de rede opofferen aan de cultus van het gevoel. Zijn opvattingen zijn zeker niet onomstreden. Maar ze prikkelen wel om opnieuw naar maatschappelijke verschijnselen te kijken.

“Door en door verwend - kritiek op de sentimentele samenleving” van Theodore Dalrymple Oorspronkelijk titel: Spoilt Rotten! The Toxic Cult of Sentimentality (260 blz) Gibson Square, London 2011, ISBN 9781906142254 Nederlandse vertaling: Nieuw Amsterdam, Amsterdam 2011, ISBN: 9789046810217