The Book of Miracles

Das Wunderzeichenbuch

Le Livre des Miracles

 

Bespreking van:

Till-Holger Borchert en Joshua Waterman:

The Book of miracles / Das Wunderzeichenbuch / Le Livre des miracles.

uitgeverij Taschen, 2013. ISBN 978-3-8365-4285-2

 

In 1552 verscheen in de Zuid-Duitse stad Augsburg het ‘Wonderboek’. Een boek met 200 gouaches en aquarellen van wonderbaarlijke en beangstigende gebeurtenissen, zoals overstromingen, misgeboorten, kometen, extreme hagelbuien en zons- en maansverduis-teringen.

Dit type boeken werd vanaf het einde van de 15e eeuw populair, in de 16e eeuw vooral in kringen van de Reformatie. Oude zekerheden waren immers aan het wankelen gebracht. Het gezag van de paus in Rome werd betwist. Luther had de Paus zelfs de Antichrist genoemd en hem vergeleken met de hoer van Babylon uit het bijbelboek Openbaring. Het einde der tijden leek nabij. En net als in andere onzekere tijden begon men in allerlei opmerkelijke (natuur-)verschijnselen een lijn te zien. Was het niet alles al voorzegd in de bijbel?

"In 1009 was er een zonsverduistering en een aardbeving. Er stortte toen een enorme brandende fakkel, groot als een toren uit de hemel op aarde neer. Talloze mensen in Duitsland en Italië kwamen om. "

 

In de wonderboeken worden al die wonderbaarlijke gebeurtenissen geordend en bijeen gezet als ‘tekenen der tijden’. Van de Zondvloed, volgens de bijbel de eerste grote ramp in de geschiedenis, via de ondergang van Sodom en Gomorra, gaat het naar de doortocht door de Schelfzee en de komst van het manna in de woestijn. Dan komen Elia en zijn vurige wagen, Jona in de vis en de profeten Daniël en Ezechiël met hun hallucinerende, verbijsterende visioenen. In de wonderboeken worden wonderlijke zaken, zoals die uit de overlevering bekend waren, en natuurrampen en wonderbaarlijke gebeurtenissen uit de eigen tijd in een kader geplaatst dat de hele geschiedenis omvat, van de Zondvloed uit Genesis tot de val van Babylon en de komst van het Nieuwe Jeruzalem in Openbaring, waarmee het boek besluit. Het einde der tijden is nabij!

Een deel van de afbeeldingen weerspiegelt waar gebeurde verschijnselen, maar een ander deel is ontleend aan spotprenten en schotschriften. Het wonderbaarlijke dier dat in de afbeelding over het jaar 1496 wordt getekend lijkt wel erg veel op de spotprent die Lucas Cranach in 1523 maakte van de paus. De wonderboeken stonden zo ook in dienst van de anti-roomse propaganda.

“1496 na de geboorte van Christus, in de maand januari, toen de Tiber hoog en breed bij Rome buiten de oevers was getreden: welk wonderdier is daar toen dood gevonden, toen het woeden en de kracht van het water van de Tiber minder was geworden, en is in deze gestalte en vorm geweest zoals geschilderd.”

 

Het Wonderboek uit Augsburg is lange tijd onbekend geweest, totdat het een jaar of tien geleden werd herontdekt. Anders dan vergelijkbare boeken uit die tijd zijn de bijschriften sober beschrijvend en niet moraliserend. En: de platen zijn werkelijk schitterend en vol kleur.

De Duitse uitgever Taschen heeft dit boek in 2013 heruitgegeven: in een cassette zitten twee delen: een deel met een inleiding, de teksten en toelichtingen daarop (alles in het Engels, Duits en Frans) en een deel met het Wonderboek in facsimile.

 

op de website van de uitgever zijn meer illustraties uit het boek te zien.